Ζοζέ Σαραμάγκου-Ο φωταγωγός

Το νεανικό αυτό έργο του Πορτογάλου συγγραφέα διαδραματίζεται στην Λισαβόνα την δεκαετία του ’50. Γεννημένος σε πολύ φτωχή οικογένεια κατάφερε με τα χρόνια να ανέλθει ταξικά και κοινωνικά και να διακριθεί με Νόμπελ το 1998. Το επίθετό Σαραμάγκου ήταν ψευδώνυμο της οικογένειας το οποίο αργότερα υιοθετήθηκε. Σημαίνει άγριο ποώδες φυτό, άγριο ραδίκι. Το όνομά του –Ζοζέ– σημαίνει Ιωσήφ και μοιάζει ειρωνικό, μιας και ο ίδιος δήλωνε άθεος. Μάλιστα είχε χάσει το Ευρωπαϊκό βραβείο λογοτεχνίας, μετά τις αντιρρήσεις της καθολικής εκκλησίας για το έργο του «Το κατά Ιησούν Ευαγγέλιον».

  • Ο Φωταγωγός είναι το σημείο εκείνο της πολυκατοικίας που ενώνει μπάνια ή κουζίνες και το χειρότερο χαρακτηριστικό του είναι πως μπορείς να ακούσεις ο,τι λένε οι γείτονές σου, ξέρεις πάντα τι φαγητό τρώνε οι από πάνω μιας και οι μυρωδιές περνάνε ύπουλα και είτε σε κάνουν να αηδιάζεις, είτε να λιγουρεύεσαι. Φυσικά και εκείνοι σε ακούνε οπότε δημιουργείται αμέσως μια αντιπάθεια προς τους γείτονες.
  1. Εφτά διαφορετικά διαμερίσματα, εφτά διαφορετικές ιστορίες. Κάθε κεφάλαιο και διαφορετική ιστορία. Οι ιδιοκτήτες της πολυκατοικίας Σιλβέστρε και Μαριάννα ζουν χαμηλά στον πρώτο όροφο και αυτό τονίζει την ταξική ιεραρχία. Στα πάνω πατώματα ζουν οι πιο φτωχές οικογένειες ώστε να αναγκάζονται να ανεβαίνουν τα σκαλιά. Η σχέση του ζεύγους είναι η τυπική της εποχής, ο άνδρας ένας τσιγκούνης τσαγκάρης, αποφασίζει για τα πάντα κι η γυναίκα άβουλη δεν μπορεί να εκφέρει γνώμη.
  2. Ο καινούργιος νοικάρης ο Άμπελ είναι ένας νεαρός άνδρας με άστατη ζωή και όρεξη για πολλές συζητήσεις περί ανθρώπινων σχέσεων με τον σπιτονοικοκύρη του.
  3. Έπειτα έχουμε την Κάντιντα η οποία ζει με τις κόρες της (Ιζάουρα και Ανδριάνα) και με την αδερφή της Αμέλια. Τέσσερις γυναίκες με μόνο κοινό την κλασική μουσική. Οι ερωτικές βλέψεις της μίας αδερφής προς την άλλη έρχονται να αναταράξουν την ήρεμη ζωή τους.
  4. Σε ένα άλλο διαμέρισμα η δόνα Λίντια, είναι η κοινή θα λέγαμε της πολυκατοικίας. Την συντηρεί ο εραστής της με αντάλλαγμα το αυτονόητο. Ζηλιάρα, κτητική και πάντα περιποιημένη κάνει το επάγγελμά της υπό την σιωπηλή κριτική των άλλων ενοίκων.
  5. Σε αντίθεση με αυτή, η συντηρητική οικογένεια του δεύτερου ορόφου είναι Ο Ανσέλμο και η Ροζάλια με την ξεπεταγμένη και τεμπέλα κόρη Κλαουντίνα. Η Κλαουντίνα έρχεται συνεχώς σε σύγκρουση με τους συντηρητικούς γονείς της, η ζωή που θέλει είναι πιο ελευθερωμένη.
  6. Σε πιο βαρύ κλίμα ζουν Καετάνο κι η γυναίκα του. Εκείνος αρέσκεται στο να τριγυρνάει με κοινές, εκείνη τον απεχθάνεται. Και οι δυο ζουν κάτω απ’ την μνήμη της πεθαμένης τους κόρης Ματίλντε. Το κλίμα του σπιτιού είναι πάντα νεκρικό και παγερό με άξονα την φωτογραφία της κόρης τους που χαμογελάει και κάνει πιο επώδυνη την συντροφικότητα.
  7. Το τελευταίο διαμέρισμα είναι πάλι μια οικογένεια όπου το ζεύγος Κάρμεν και Εμίλιο δεν έχουν κανένα αίσθημα ο  ένας για τον άλλον. Η διαφορά εδώ έγκειται στον εξάχρονο γιο τους, Ενρίκε, ο οποίος είναι ο μόνος δεσμός που κρατάει δυο ανθρώπους με μια μεγάλη επιθυμία φυγής. Η ατμόσφαιρα είναι ένα συνονθύλεμα πυρετού και αρώστιας του γιου, το οποίο αντανακλά την αρρωστημένη σχέση που δεν χωρά θεραπεία. Τελικά ο μικρός Ενρίκε φεύγει με την μητέρα του και έτσι τα δεσμά λύνονται μια και καλή.

Το μυθιστόρημα περιγράφει μια τυπική λαϊκή γειτονιά της εποχής. Ο Σαραμάγκου αρέσκεται να δείχνει στα έργα του την κατάσταση των ανθρώπων, την απομόνωση που επιφέρει η σύγχρονη αστική ζωή. Άνθρωποι που προσπαθούν να φτιάξουν σχέσεις ανάμεσά τους, διατηρώντας ωστόσο την ιδιωτικότητά τους. Αναφέρει όλους τους χαρακτήρες με τα ονόματά τους. Αυτό το χαρακτηριστικό της νεανικής του περιόδου, θα εξαλειφθεί στο μέλλον και ειδικά στο «Περί τυφλότητος» προσφωνεί τους ήρωες με βάση κάποιο χαρακτηριστικό τους. Όλες οι ιστορίες ολοκληρώνονται. Ακόμα και κάποιες που χωράνε περισσότερη ανάλυση αφήνει να εννοηθεί τι μέλλει γενέσθαι. Τα πολλά ονόματα είναι το αρνητικό στο έργο, γιατί τα κεφάλαια είναι πολύ μικρά με αποτέλεσμα να πρέπει κανείς να κρατάει σημειώσεις προτού γίνουν γρήγορα οι εναλλαγές. Διαφορετικότητα στις οικογένειες, άνθρωποι που προσπαθούν να καταλάβουν ο ένας τον άλλον. Η μητέρα κι η θεία Αμέλια που δεν έχουν καταλάβει ή καλύτερα δεν θέλουν να δουν την σεξουαλική διαφορετικότητα της μίας κοπέλας και κλείνονται στον κόσμο τους. Ο Εμίλιο που δεν έχει καλές σχέσεις με τον γιο του ξεσπά καθισμένος στο προσκεφάλι του άρρωστου παιδιού:

<<Μ’αγαπάς γιατί με βλέπεις καθημερινά. Δεν μ’αγαπάς γι’αυτό που είμαι, μ’αγαπάς γι’αυτό που κάνω ή που δεν κάνω. Δεν ξέρεις ποιος είμαι.>>

Σε άλλα διαμερίσματα κυριαρχεί η μοναξιά όπως στον Άμπελ και στην δόνα Λίντια. Κι οι δυο ανίκανοι να δεθούν συναισθηματικά με ανθρώπους αλλάζουν συντρόφους εύκολα. Η πιο δυνατή ιστορία και η πιο δύσκολη κατά τη γνώμη μου, είναι του Καετάνο και της γυναίκας του. Ο συγγραφέας δημιουργεί τις αντιθέσεις μέσω της ατμόσφαιρας, στο σπίτι του Καετάνο η απώλεια της κόρης του είναι το μόνο πράγμα που δένει το ζευγάρι. Μια φωτογραφία.

<<Κανείς δεν ξέρει αν θα ξεχάσει, προτού ξεχάσει.>>

Ένα όμορφο μυθιστόρημα του Πορτογάλου συγγραφέα, με άξονα τις ανθρώπινες σχέσεις. Εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση Αθηνάς Ψυλλιά.

Advertisements

One thought on “Ζοζέ Σαραμάγκου-Ο φωταγωγός

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s